ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆ : ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ (BPL) ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಜನನದಿಂದಲೇ ಅವರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮರ್ಪಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ, ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಹಾಗೂ ಮೆಚ್ಯುರಿಟಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ಠೇವಣಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಗು ಕನಿಷ್ಠ 8ನೇ ತರಗತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ 18 ವರ್ಷ ತುಂಬುವವರೆಗೆ ಅವಿವಾಹಿತಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಕೆ ಮೆಚ್ಯುರಿಟಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹಳಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹300 ರಿಂದ ₹1,000ರವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ₹25,000ರವರೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಮಗು ಅಥವಾ ಪೋಷಕರ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಹಾರ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ (Sukanya Samriddhi Yojana) ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಹೊಸ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಿಗೆ ಮೆಚ್ಯುರಿಟಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ₹1 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಾಗಿದೆ.
ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಜನನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ʼಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿʼ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ, ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಈ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುವ ಯೋಜನೆಯಾಗಿರದೆ; ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಮಗ್ರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬಿಪಿಎಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಗರಿಷ್ಠ ಎರಡು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ತಾಯಿ, ತಂದೆ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪೋಷಕರು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು
ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
- ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಜನನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು.
- ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದು.
- ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.
- ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ ತಡೆಯುವುದು.
- ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.
- ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುವುದು.
ಈ ಯೋಜನೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದ್ಧತೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಹಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ವಿಮಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ :
- ಮಗುವಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಠ ₹25,000 ವರೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮಾ ರಕ್ಷಣೆ.
- ಪ್ರಾಥಮಿಕದಿಂದ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ.
- ಪೋಷಕರ ಅಪಘಾತ ಮರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ₹1 ಲಕ್ಷ ಪರಿಹಾರ.
- ಪೋಷಕರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ₹42,500 ಪರಿಹಾರ.
- ಫಲಾನುಭವಿಗೆ 18 ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿಯಾದಾಗ ₹34,751 ಮೆಚ್ಯೂರಿಟಿ ಮೊತ್ತ.
- ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂರೈಸಿದರೆ ಮಧ್ಯಂತರ ಪಾವತಿಗಳು ಲಭ್ಯ.
ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವೆಚ್ಚ, ಆರೋಗ್ಯ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆಗಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ವಿವರ
ತರಗತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ಮೊತ್ತ ಹೀಗಿದೆ :
- 1ರಿಂದ 3ನೇ ತರಗತಿ – ₹300
- 4ನೇ ತರಗತಿ – ₹500
- 5ನೇ ತರಗತಿ – ₹600
- 6 ಮತ್ತು 7ನೇ ತರಗತಿ – ₹700
- 8ನೇ ತರಗತಿ – ₹800
- 9 ಮತ್ತು 10ನೇ ತರಗತಿ – ₹1,000
ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವು ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಯೂನಿಫಾರ್ಮ್, ಶುಲ್ಕ ಹಾಗೂ ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಬಂಧಿತ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು
ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯಲು ಕೆಳಗಿನ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು :
- ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಜನನವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿರಬೇಕು.
- ಮಗು ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಬಾರದು.
- ಬಿಪಿಎಲ್ ಕುಟುಂಬದ ಗರಿಷ್ಠ ಎರಡು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೌಲಭ್ಯ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
- ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಡ್ಡಾಯ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು.
- ಮಗು 31 ಮಾರ್ಚ್ 2006 ನಂತರ ಜನಿಸಿರಬೇಕು.
- 18 ವರ್ಷ ತುಂಬುವ ಮೊದಲು ಮದುವೆಯಾಗಿರಬಾರದು.
- ಮೆಚ್ಯೂರಿಟಿ ಮೊತ್ತ ಪಡೆಯಲು ಕನಿಷ್ಠ 8ನೇ ತರಗತಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿರಬೇಕು.
ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ವಿಧಾನ
ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಹಾಗೂ ಆಫ್ಲೈನ್ ಎರಡೂ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ನಿಂದ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆಯನ್ನು ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ ಅಗತ್ಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯ ಕಚೇರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕು ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು
- ಭರ್ತಿಮಾಡಿದ ಅರ್ಜಿ ನಮೂನೆ
- ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ
- ಪೋಷಕರ ಆದಾಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ
- ವಿಳಾಸ ಪುರಾವೆ
- ಬಿಪಿಎಲ್ ಕಾರ್ಡ್
- ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ವಿವರಗಳು
- ಪೋಷಕರೊಂದಿಗೆ ಮಗುವಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ
- ಎರಡನೇ ಮಗುವಿನ ನೋಂದಣಿಗೆ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನಾ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ
- ವಿವಾಹ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಘೋಷಣೆ ಪತ್ರ
ಸಮಾರೋಪ
ಒಟ್ಟಾರೆ, ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಅರ್ಹತಾ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಯೋಜನೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.